Fundament odpowiedzialnego rozwoju

Myśl ekologiczna nie jest jedynie refleksją nad stanem środowiska naturalnego. Nie ogranicza się do ochrony przyrody, redukcji emisji, oszczędzania energii czy przeciwdziałania zmianom klimatu. W swoim najgłębszym znaczeniu jest sposobem rozumienia świata, w którym człowiek, społeczeństwo, gospodarka i środowisko tworzą wzajemnie zależny system.

Instytut Rozwoju Myśli Ekologicznej postrzega myśl ekologiczną jako fundament odpowiedzialnego i długofalowego rozwoju cywilizacyjnego.

Jest ona próbą odpowiedzi na jedno z najważniejszych pytań współczesności:

Jak rozwijać świat, nie niszcząc warunków, które umożliwiają jego dalszy rozwój?

To pytanie wykracza daleko poza samą ochronę środowiska. Dotyczy sposobu projektowania gospodarki, funkcjonowania państwa i samorządów, bezpieczeństwa energetycznego, rozwoju miast i obszarów wiejskich, rolnictwa, przemysłu, transportu, technologii, edukacji, kultury oraz jakości życia człowieka.

Dlatego myśl ekologiczna nie powinna być traktowana jako jedna z wielu dziedzin wiedzy. Powinna być perspektywą, która pozwala spojrzeć na rozwój w sposób bardziej odpowiedzialny, systemowy i przyszłościowy.

Ekologia jako sposób myślenia o rozwoju

Przez wiele dziesięcioleci rozwój gospodarczy był przede wszystkim utożsamiany ze wzrostem produkcji, konsumpcji, infrastruktury i wykorzystania zasobów. Środowisko naturalne często traktowano jako zaplecze dla procesów gospodarczych — źródło surowców, przestrzeń dla inwestycji oraz miejsce absorpcji powstających odpadów i zanieczyszczeń.

Dzisiaj coraz wyraźniej dostrzegamy ograniczenia takiego modelu.

Zasoby naturalne nie są nieograniczone. Przestrzeń ma swoje granice. Ekosystemy mają określoną zdolność regeneracji. Energia, woda, gleba, surowce, bioróżnorodność i stabilny klimat stanowią podstawę funkcjonowania społeczeństw i gospodarek.

Oznacza to, że nie możemy oddzielić rozwoju człowieka od stanu środowiska, w którym ten rozwój się odbywa.

Myśl ekologiczna wprowadza więc do myślenia o rozwoju kategorię odpowiedzialności.

Nie pyta wyłącznie:

ile możemy wyprodukować?

Pyta również:

jakim kosztem?

Nie pyta wyłącznie:

jak szybko możemy się rozwijać?

Pyta:

czy sposób, w jaki się rozwijamy, może być utrzymany przez kolejne pokolenia?

Nie pyta wyłącznie:

jak wykorzystać dostępne zasoby?

Pyta:

jak gospodarować nimi tak, aby zachować ich wartość i dostępność w przyszłości?

W tym znaczeniu ekologia przestaje być wyłącznie dziedziną ochrony środowiska. Staje się jednym z fundamentów odpowiedzialnego zarządzania rozwojem.

Człowiek w centrum, ale nie poza naturą

Myśl ekologiczna nie przeciwstawia człowieka naturze.

Przeciwnie — przypomina, że człowiek jest jej częścią.

Rozwój cywilizacji stworzył ogromne możliwości poprawy jakości życia. Nauka, technologia, energia, przemysł, infrastruktura, cyfryzacja i globalna współpraca pozwoliły osiągnąć poziom rozwoju, który jeszcze niedawno był trudny do wyobrażenia.

Jednocześnie rozwój ten zwiększył skalę oddziaływania człowieka na środowisko.

Dlatego współczesna myśl ekologiczna nie powinna być ideologią ograniczania rozwoju. Powinna być poszukiwaniem takiego modelu rozwoju, w którym możliwości cywilizacyjne człowieka są wykorzystywane bez niszczenia podstaw jego własnego funkcjonowania.

Nie chodzi zatem o wybór:

człowiek albo środowisko.

Chodzi o zrozumienie, że długofalowo:

człowiek i środowisko są częścią tego samego systemu.

Zdrowe środowisko oznacza lepsze warunki życia. Stabilna gospodarka potrzebuje stabilnych zasobów. Bezpieczeństwo energetyczne zależy od sposobu wytwarzania i wykorzystywania energii. Rozwój rolnictwa zależy od jakości gleby i dostępności wody. Rozwój miast zależy od jakości przestrzeni i infrastruktury. Gospodarka potrzebuje zasobów naturalnych, a społeczeństwo potrzebuje środowiska zdolnego do regeneracji.

Ta wzajemna zależność jest jednym z podstawowych założeń myśli ekologicznej.

Od ochrony środowiska do zielonej transformacji

Ochrona środowiska pozostaje jednym z fundamentów myślenia ekologicznego, ale współczesne wyzwania wymagają czegoś więcej.

Potrzebujemy zmiany sposobu funkcjonowania całych systemów.

Dlatego szczególne znaczenie ma dzisiaj pojęcie zielonej transformacji.

Zielona transformacja nie powinna być rozumiana wyłącznie jako transformacja energetyczna. Jest znacznie szerszym procesem obejmującym gospodarkę, energetykę, przemysł, rolnictwo, transport, budownictwo, miasta, samorządy, technologie, edukację i społeczeństwo.

Jej celem nie powinno być jedynie ograniczenie negatywnego wpływu człowieka na środowisko.

Jej celem powinno być przebudowanie sposobu, w jaki tworzymy wartość, wykorzystujemy zasoby i organizujemy rozwój.

W tym ujęciu zielona transformacja staje się praktycznym wymiarem myśli ekologicznej.

Myśl wyznacza kierunek. Wiedza pozwala go zrozumieć. Dialog pozwala go uzgodnić. Współpraca pozwala go realizować. Działanie pozwala przełożyć go na rzeczywistość.

To właśnie przejście od idei do działania stanowi jeden z najważniejszych obszarów zainteresowania IRME.

Myślenie systemowe

Jedną z najważniejszych cech myśli ekologicznej jest myślenie systemowe.

Problemy środowiskowe nie występują w izolacji.

Energia wpływa na gospodarkę.

Gospodarka wpływa na środowisko.

Środowisko wpływa na zdrowie i jakość życia.

Rolnictwo zależy od klimatu, gleby i wody.

Miasta wpływają na zużycie energii, transport i jakość powietrza.

Technologie mogą ograniczać presję na środowisko, ale jednocześnie tworzą nowe potrzeby dotyczące surowców i energii.

Decyzja podjęta w jednym obszarze może więc wywoływać konsekwencje w wielu innych.

Dlatego rozwiązania ekologiczne nie powinny być projektowane w oderwaniu od rzeczywistości gospodarczej i społecznej.

Potrzebujemy myślenia ponadsektorowego.

Takiego, które potrafi połączyć perspektywę energetyki z gospodarką, środowisko z technologią, samorząd z przedsiębiorczością, naukę z praktyką, a potrzeby obecnego pokolenia z odpowiedzialnością za przyszłość.

Wiedza zamiast uproszczeń

Myśl ekologiczna wymaga wiedzy.

Współczesny świat jest zbyt złożony, aby podejmować decyzje dotyczące środowiska wyłącznie na podstawie uproszczonych ocen, emocji czy krótkoterminowych interesów.

Potrzebujemy badań, analiz, danych, prognoz, ekspertyz i dialogu pomiędzy różnymi środowiskami.

Potrzebujemy również umiejętności krytycznego oceniania informacji i odróżniania wiedzy od opinii.

Dlatego IRME postrzega wiedzę jako warunek odpowiedzialnego działania.

Dobra decyzja środowiskowa nie powinna być jedynie decyzją „zieloną”. Powinna być decyzją racjonalną, opartą na wiedzy, możliwą do realizacji i ocenianą również w perspektywie długoterminowych skutków gospodarczych i społecznych.

Myśl ekologiczna nie może bać się pytań trudnych.

Powinna je stawiać.

Nie powinna unikać różnic zdań.

Powinna tworzyć przestrzeń do dialogu.

Nie powinna zakładać, że istnieją proste odpowiedzi na złożone problemy.

Powinna pomagać te problemy rozumieć.

Odpowiedzialność międzypokoleniowa

Jednym z najważniejszych wymiarów myśli ekologicznej jest odpowiedzialność za przyszłość.

Każde pokolenie korzysta z dorobku poprzednich pokoleń, ale jednocześnie korzysta z zasobów, które nie zostały przez nie stworzone.

Woda, gleba, lasy, rzeki, morza, bioróżnorodność, zasoby mineralne i stabilny klimat nie są wyłącznie własnością naszego pokolenia.

Są częścią dziedzictwa, które otrzymaliśmy i które w określonym stanie powinniśmy przekazać dalej.

Dlatego rozwój odpowiedzialny nie może być mierzony wyłącznie wynikami osiągniętymi dzisiaj.

Powinien być oceniany również przez pryzmat tego, jakie możliwości pozostawia przyszłym pokoleniom.

To właśnie dlatego myśl ekologiczna jest myślą długiego horyzontu.

Nie koncentruje się wyłącznie na tym, co opłacalne dzisiaj.

Pyta również o to, co będzie racjonalne za dziesięć, dwadzieścia czy pięćdziesiąt lat.

Ekologia, gospodarka i bezpieczeństwo

Współczesna myśl ekologiczna nie może pomijać gospodarki.

Transformacja ekologiczna wymaga inwestycji, technologii, kapitału, przedsiębiorczości i nowych modeli biznesowych.

Jednocześnie coraz wyraźniej widać, że polityka środowiskowa, energetyczna i gospodarcza są ze sobą ściśle powiązane.

Energia jest elementem bezpieczeństwa.

Surowce są elementem bezpieczeństwa.

Żywność jest elementem bezpieczeństwa.

Woda jest elementem bezpieczeństwa.

Odporność infrastruktury jest elementem bezpieczeństwa.

Dlatego zielona transformacja powinna być postrzegana również jako proces budowania odporności gospodarki i społeczeństwa.

Nowoczesna gospodarka ekologiczna nie oznacza rezygnacji z rozwoju.

Oznacza rozwój bardziej efektywny, odporny, innowacyjny i świadomy ograniczeń środowiskowych.

Technologia jako narzędzie, nie cel

Myśl ekologiczna nie jest przeciwna technologii.

Przeciwnie — technologie będą jednym z najważniejszych narzędzi zielonej transformacji.

Energetyka odnawialna, magazynowanie energii, biogaz i biometan, wodór, technologie jądrowe, efektywność energetyczna, gospodarka obiegu zamkniętego, cyfryzacja, inteligentne systemy zarządzania, technologie materiałowe czy rozwiązania dla rolnictwa mogą znacząco zmienić sposób funkcjonowania gospodarki.

Jednocześnie technologia sama w sobie nie rozwiązuje problemów.

Potrzebna jest mądra decyzja o tym, gdzie, kiedy i w jaki sposób ją wykorzystać.

Dlatego myśl ekologiczna nie jest kultem technologii.

Jest poszukiwaniem najlepszych rozwiązań dla konkretnych problemów.

Dialog zamiast podziałów

Wyzwania ekologiczne dotyczą wszystkich.

Państwa, samorządów, przedsiębiorstw, naukowców, rolników, organizacji społecznych, instytucji publicznych i mieszkańców.

Dlatego nie mogą być skutecznie rozwiązywane przez jedno środowisko.

Potrzebujemy dialogu.

Potrzebujemy współpracy pomiędzy nauką i gospodarką, administracją i biznesem, samorządami i mieszkańcami, ekspertami i praktykami.

IRME chce tworzyć przestrzeń dla takiego dialogu — dialogu opartego na wiedzy, odpowiedzialności i poszukiwaniu rozwiązań, a nie na rywalizacji światopoglądowej.

Myśl ekologiczna powinna łączyć.

Powinna tworzyć most pomiędzy różnymi perspektywami.

Jej wartością nie jest to, że daje wszystkim identyczne odpowiedzi.

Jej wartością jest to, że pomaga wspólnie stawiać właściwe pytania i szukać rozwiązań możliwych do zastosowania w rzeczywistym świecie.

Od myśli do odpowiedzialnego działania

Sama myśl nie zmienia rzeczywistości.

Potrzebne są wiedza, decyzje, współpraca, zasoby i konsekwentne działanie.

Dlatego IRME nie postrzega refleksji ekologicznej jako celu samego w sobie.

Jej wartością jest możliwość przełożenia jej na konkretne kierunki rozwoju, strategie, programy, rekomendacje i działania.

Właśnie tutaj pojawia się znaczenie ekosystemu zielonej transformacji.

IRME wnosi myśl, wiedzę i dialog.

Klaster Zielonej Transformacji tworzy przestrzeń współpracy pomiędzy różnymi środowiskami.

Green Spark przekłada idee i wiedzę na rozwiązania, programy i wdrożenia.

W ten sposób powstaje ciąg:

MYŚL → WIEDZA → DIALOG → WSPÓŁPRACA → DZIAŁANIE → ZMIANA

Nie jest to jedynie model organizacyjny.

To sposób rozumienia tego, jak idee mogą przechodzić w rzeczywiste procesy rozwojowe.

Myśl ekologiczna jako odpowiedzialność za przyszłość

Świat potrzebuje dzisiaj nie tylko nowych technologii i inwestycji.

Potrzebuje również nowego sposobu myślenia o rozwoju.

Takiego, który nie przeciwstawia gospodarki środowisku, technologii człowiekowi, rozwoju odpowiedzialności, a teraźniejszości przyszłości.

Potrzebujemy myślenia, które dostrzega zależności.

Myślenia, które patrzy dalej niż jeden projekt, jedna kadencja, jeden budżet czy jeden cykl gospodarczy.

Myślenia, które potrafi łączyć wiedzę z odpowiedzialnością i ambicję rozwoju z szacunkiem dla granic środowiska.

To właśnie rozumiemy przez myśl ekologiczną.

Nie jako zbiór zakazów.

Nie jako ideologię.

Nie jako chwilowy trend.

Lecz jako dojrzałą perspektywę rozwoju człowieka i cywilizacji, w której środowisko naturalne, gospodarka i społeczeństwo są traktowane jako elementy jednego systemu.

Nasza perspektywa

Instytut Rozwoju Myśli Ekologicznej chce uczestniczyć w tworzeniu takiej perspektywy.

Chce rozwijać wiedzę.

Inicjować debatę.

Łączyć różne środowiska.

Formułować idee i koncepcje.

Analizować kierunki zmian.

Wskazywać szanse i zagrożenia.

Wspierać odpowiedzialne decyzje.

A przede wszystkim — przyczyniać się do budowania takiego modelu rozwoju, który będzie jednocześnie nowoczesny, innowacyjny, konkurencyjny, odporny i odpowiedzialny środowiskowo.

Bo prawdziwie nowoczesny rozwój nie polega na tym, że potrafimy zrobić coraz więcej.

Polega na tym, że potrafimy rozwijać się mądrzej.

I właśnie w tym miejscu myśl ekologiczna staje się nie tylko refleksją nad środowiskiem.

Staje się myślą o przyszłości.