W obliczu globalnych wyzwań związanych ze zmianami klimatycznymi, miasta stają przed koniecznością adaptacji do nowych warunków. Zmieniające się wzorce pogodowe, ekstremalne temperatury, wzrost poziomu morza oraz zanieczyszczenie powietrza to tylko niektóre z problemów, które dotykają aglomeracje miejskie. W odpowiedzi na te wyzwania, coraz większą rolę w politykach miejskich odgrywa tzw. zielona infrastruktura. Jest to zespół działań, które wykorzystują elementy natury, aby poprawić jakość życia mieszkańców, a jednocześnie przeciwdziałać negatywnym skutkom zmian klimatycznych. W niniejszym artykule przyjrzymy się, jak zielona infrastruktura miast może pomóc w walce ze zmianami klimatycznymi, jakie korzyści niesie dla środowiska i ludzi oraz jakie rozwiązania już są wdrażane na całym świecie.

Co to jest zielona infrastruktura?

Zielona infrastruktura to zbiór działań, które polegają na integracji naturalnych elementów środowiska w strukturze urbanistycznej. Może obejmować różnorodne rozwiązania takie jak parki, ogrody deszczowe, zieleńce, dachy zielone, ściany roślinne, a także infrastruktura wodna (np. zbiorniki retencyjne, rowy melioracyjne, systemy zarządzania wodami opadowymi). W przeciwieństwie do tradycyjnej, twardej infrastruktury (np. betonowe drogi, rury kanalizacyjne, betonowe zbiorniki), zielona infrastruktura jest bardziej elastyczna i dostosowuje się do naturalnych procesów przyrody, przyczyniając się do poprawy jakości środowiska miejskiego.

Wyzwania związane ze zmianami klimatycznymi w miastach

Zmiany klimatyczne mają wpływ na miasta na wiele sposobów. Do najważniejszych zagrożeń związanych ze zmianami klimatycznymi w miastach należą:

1. Wzrost temperatury i efekty wysp ciepła – Miasta, z powodu intensywnej urbanizacji, betonowej powierzchni i ograniczonej zieleni, mają tendencję do zatrzymywania ciepła. Wzrost temperatury w miastach nazywany jest efektem wyspy ciepła, co prowadzi do nieprzyjemnych warunków życia, a także zwiększa zużycie energii związane z klimatyzacją.
2. Zalanie i powodzie – Zwiększający się poziom opadów, zmiany w przepływach rzek oraz urbanizacja, która zmniejsza naturalną zdolność gleby do wchłaniania wody, prowadzą do częstszych powodzi w miastach. Brak odpowiednich systemów zarządzania wodami opadowymi powoduje, że woda szybko zalewa ulice, budynki i infrastrukturę.
3. Zanieczyszczenie powietrza – Zwiększona emisja gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń powietrza w miastach (spalin, pyłów, tlenków azotu) prowadzi do pogorszenia jakości powietrza, co wpływa na zdrowie mieszkańców oraz przyczynia się do dalszego ocieplenia klimatu.
4. Zrównoważony rozwój – W miastach rośnie potrzeba zapewnienia zrównoważonego rozwoju, który minimalizuje negatywny wpływ na środowisko naturalne i jednocześnie poprawia jakość życia mieszkańców. Zielona infrastruktura jest odpowiedzią na tę potrzebę, oferując rozwiązania, które pomagają w zarządzaniu problemami związanymi ze zmianami klimatycznymi.

Jak zielona infrastruktura pomaga walczyć ze zmianami klimatycznymi?

1. Redukcja efektu wyspy ciepła

Jednym z głównych celów zielonej infrastruktury jest przeciwdziałanie efekcie wyspy ciepła, który polega na podwyższeniu temperatury w miastach w porównaniu do otaczających je terenów wiejskich. Twarde powierzchnie, takie jak beton czy asfalt, pochłaniają ciepło w ciągu dnia i oddają je w nocy, co prowadzi do długotrwałego podwyższenia temperatury. Zieleń natomiast działa w sposób odwrotny; rośliny, poprzez proces transpiracji, uwalniają wilgoć do atmosfery, co powoduje chłodzenie otoczenia. Roślinność na dachach (tzw. dachy zielone), w parkach miejskich oraz nasadzenia drzew wzdłuż ulic pomagają w obniżeniu temperatury w miastach, co poprawia komfort życia mieszkańców, zmniejsza zapotrzebowanie na klimatyzację oraz ogranicza zużycie energii.

2. Zarządzanie wodami opadowymi

Zmiany klimatyczne prowadzą do wzrostu liczby i intensywności opadów deszczu. W miastach, gdzie powierzchnie asfaltowe i betonowe dominują, woda opadowa nie może wnikać w glebę, co prowadzi do jej szybkiego odpływu i zwiększonego ryzyka powodzi. Zielona infrastruktura pomaga w zarządzaniu wodami opadowymi poprzez instalowanie ogrodów deszczowych, zielonych dachów oraz systemów retencyjnych, które pozwalają na zatrzymywanie i magazynowanie wody. Dzięki temu woda opadowa może stopniowo wnikać w glebę lub być odprowadzana do naturalnych zbiorników wodnych, co zapobiega powodziom oraz poprawia bilans wodny w miastach.

3. Oczyszczanie powietrza

Rośliny w miastach pełnią również rolę naturalnych filtrów powietrza. Drzewa i krzewy pochłaniają dwutlenek węgla, zanieczyszczenia powietrza (takie jak pyły, tlenki azotu) oraz inne substancje toksyczne. Poprzez proces fotosyntezy rośliny przyczyniają się do produkcji tlenu, a także poprawiają jakość powietrza w miastach, co ma bezpośredni wpływ na zdrowie mieszkańców. Zielona infrastruktura może być szczególnie ważna w miastach z wysokim poziomem zanieczyszczenia powietrza, takich jak metropolie w krajach rozwiniętych, gdzie smog i smog fotochemiczny stanowią poważne zagrożenie zdrowotne.

4. Sequestracja węgla

Rośliny pełnią również rolę w „magazynowaniu” dwutlenku węgla. Dzięki procesowi fotosyntezy, drzewa i inne rośliny pochłaniają dwutlenek węgla z atmosfery, przyczyniając się do redukcji koncentracji gazów cieplarnianych, które przyczyniają się do ocieplania klimatu. W miastach, w których zachowuje się lub przywraca zieleń, możliwe jest zmniejszenie śladu węglowego i poprawienie jakości powietrza.

5. Bioróżnorodność i ekosystemy miejskie

Zielona infrastruktura wspiera bioróżnorodność, tworząc siedliska dla roślin, zwierząt oraz owadów. Miasta, które integrują zieleń, wspierają zdrowe ekosystemy i pomagają w ochronie gatunków zagrożonych wyginięciem. Na przykład, tworzenie parków miejskich, ogrodów społecznych, a także pasów zieleni wzdłuż ulic może przyciągnąć dzikie zwierzęta, ptaki oraz owady zapylające, które są kluczowe dla utrzymania równowagi ekologicznej w miastach.

Przykłady wdrożenia zielonej infrastruktury na świecie

1. Singapur – miasto-ogród

Singapur jest jednym z najlepszych przykładów, jak zielona infrastruktura może zostać skutecznie wdrożona w miastach. Program „Miasto Ogród” przyczynił się do powstania licznych parków, ogrodów na dachach, pasów zieleni przy drogach i na budynkach. Singapur rozwija również „Supertrees”, ogromne drzewa-rośliny, które pełnią funkcje ekologiczne i estetyczne, a także pomagają w zarządzaniu wodami opadowymi i zmniejszają efekty wyspy ciepła.

2. Nowy Jork – High Line

Nowy Jork jest przykładem miasta, które z powodzeniem przekształciło nieużywaną przestrzeń w centrum miasta w park. High Line to podwyższony park, który powstał na dawnych torach kolejowych. Projekt ten nie tylko poprawił jakość powietrza i życia w okolicy, ale także przyczynił się do zwiększenia bioróżnorodności oraz odgrywał rolę w zarządzaniu wodami opadowymi.

3. Berlin – zielone dachy

Berlin stał się liderem w zakresie wdrażania dachów zielonych, które pełnią funkcje estetyczne, poprawiają izolacyjność termiczną budynków oraz wspierają retencję wody. Inwestycje w zielone dachy mają także na celu ograniczenie efektywności wysp ciepła w tym mieście.

Podsumowanie

Zielona infrastruktura jest jednym z najważniejszych narzędzi w walce z negatywnymi skutkami zmian klimatycznych w miastach. Dzięki niej możliwe jest zmniejszenie efektu wyspy ciepła, zarządzanie wodami opadowymi, poprawa jakości powietrza oraz zwiększenie bioróżnorodności. Miasta, które inwestują w zrównoważoną zieleń, stają się bardziej odporne na zmiany klimatyczne, poprawiają jakość życia swoich mieszkańców oraz przyczyniają się do globalnych wysiłków na rzecz walki ze zmianami klimatycznymi. Z tego powodu zielona infrastruktura powinna stać się integralną częścią polityk urbanistycznych na całym świecie, wspierając zarówno środowisko, jak i społeczeństwo.

Oprac. irme.pl | Foto: pixabay.com