Okazuje się, że wiewiórki doczekały się swojego święta – 21 stycznia przypada bowiem Dzień Wiewiórki. Wiewiórki przez wielu traktowane są jako szkodniki, które wygrzebują cebulki roślin w ogródkach, bądź rozsypują ziarna w karmnikach dla ptaków. Są to jednak zwierzęta o niezwykłym uroku, dlatego chociaż w ten jeden dzień można okazać trochę serca tym małym drzewnym skoczkom.
Wiewiórki pospolite (Sciurus vulgaris) występują powszechnie na terenie całego kraju. Od r. 2014 podlegają częściowej ochronie gatunkowej (wcześniej ochrona była ścisła). W wielu europejskich krajach są wypierane przez „silniejszego” kuzyna, wiewiórkę szarą pochodzącą z Ameryki Północnej.
Wiewiórki często spotyka się w parkach i lasach biegające po pniach lub między drzewami. Odwiedzają także przydomowe ogrody. W Polsce wiewiórki mają się całkiem dobrze. Występują w lasach, spotyka się je w zadrzewieniach i parkach. Czasem odwiedzają ogrody, zwłaszcza te, które znajdują się blisko miejsc dzikich.
Wiewiórki prowadzą nadziemny tryb życia, na ziemię schodzą głównie w poszukiwaniu pokarmu. Zasiedlają stare budki lęgowe, duże gniazda i dziuple. Jednocześnie same budują gniazda w wysokich partiach drzew, np. w rozwidleniu gałęzi. Tworzą je z patyków, trawy i mchu. Nie gardzą materiałem budulcowym z gniazd ptaków i ich piórami. Nie mają oporów przed podkradaniem budulców, a także pokarmu dla ptaków pozostawionego w karmniku. W ciągu jednego sezonu rodzina wiewiórcza może wychować 2-3 mioty potomstwa. Młode są ślepe, bezradne i całkowicie zdane na rodziców.
Czym odżywia się wiewiórka?
Wiewiórki chętnie żywią się orzechami, nasionami drzew iglastych ukrytymi w szyszkach, nasionami roślin liściastych (np. klonu i dębu), owocami (np. jagodami borówki czernicy) i młodymi pąkami. Nie pogardzają grzybami. Dietę urozmaicają o pokarm pochodzenia zwierzęcego – drobne owady, jaszczurki, ptasie jaja, a nawet pisklęta.
Ogólnie są pożyteczne dla przyrody (w której każdy organizm ma swoje miejsce i rolę do odegrania), ale bywają szkodliwe z perspektywy miłośników ptaków. Przyczyniają się do rozmnażania drzew, gdyż mimowolnie rozsiewają nasiona. Pieczołowicie i skrupulatnie rozbudowują swoje spiżarnie zaopatrując je w różnorodne nasiona.
Wybierają bezpieczne miejsca, by nikt nie dobrał się do ich pokarmu. Robią kryjówki w dziuplach i zakopują nasiona w ziemi. Miejsca na zapasy wybierają tak starannie i maskują je, iż później same mają problem z odnalezieniem. Bywają pod tym względem „roztrzepane”. Dlatego widok wiewiórki skaczącej i biegającej w panice czy kopiącej w ziemi na oślep nie powinien dziwić. Potrafią przy tym robić harmider.
Wiewiórki nie zapadają do końca w sen zimowy. Raczej można to określić jako ograniczenie aktywności i przeczekiwanie, gdyż w okresach ocieplenia szukają pokarmu. Wiewiórki możemy dokarmiać pestkami słonecznika, różnymi orzechami, żołędziami, a nawet suszonymi bananami i innymi owocami
Środowisko wiewiórki
Wiewiórki przebywają w miejscach, w których znajdują się okazałe drzewa (zwłaszcza te, dostarczające wiewiórkom owoców). Ich ulubione gatunki (i rodzaje) to klony, dęby, orzech włoski, leszczyna pospolita i sosna.
Częściej zasiedlają ogród, gdy nie brakuje w nim starych gniazd, starych budek lęgowych, a ptaki są dokarmiane zimą. Mniejsze budki dla ptaków są bezpieczne, gdyż otwór wlotowy jest zbyt mały dla wiewiórki (typ A i A1).
Ponadto wiewiórkom można zamontować specjalne domki, które przypominają nieco domki dla ptaków. Zalecane wymiary to 19×19 cm (dno), 40 cm wysokości przedniej ścianki, 43 cm wysokości tylnej ścianki, 8-8,5 cm średnicy otworu wylotowego. Używa się desek o grubości ok. 20 mm. Dach powinien być spadowy. Można go zabezpieczyć przed wilgocią, np. przybijając papę. Domek należy powiesić na drzewie na wysokości powyżej 3m.
Dodatkowe warunki sprzyjające wiewiórkom:
- brak w ogrodzie kotów i kun (to jedne z wrogów wiewiórek);
- ograniczenie stosowania chemii w ogrodzie;
- dokarmianie (jest trudniejsze, gdyż karmik dla wiewiórek powinien być usytuowany dużo wyżej niż dla ptaków).
Wróg wiewiórki
Choć zręczna i obdarzona ostrymi zębami, wiewiórka ma wrogów. Bodaj największym jest kuna. Potrafi doścignąć wiewiórkę zarówno na wiotkich gałęziach, jak i na ziemi, często też atakuje śpiącą w gnieździe. Wywiązuje się walka, w wyniku której zwykle oba zwierzaki spadają na ziemię, tworząc kłębowisko, ale wiewiórka tylko wyjątkowo wychodzi z niego żywa. Jej groźnym wrogiem jest też jastrząb. Atakuje znienacka. Potrafi niepostrzeżenie polować w pobliżu ludzkich siedzib i bywa częstym gościem w ogrodzie, chociaż tego nie zauważamy. Dla wielu jastrzębi wiewiórki są stałą pozycją w jadłospisie. Natomiast w pobliżu domostw ich wrogami są koty. Zagrażają zwłaszcza młodym wiewiórkom i bywa, że jeden kot zabija wszystkie z gniazda mimo rozpaczliwej obrony ze strony matki.
Czy wiewiórki są inteligentne?
Wiewiórki to bardzo inteligentne stworzenia. Faktem podkreślającym stosunkowo dobrze rozwiniętą inteligencję wiewiórek może być to, iż potrafią one suszyć grzyby. Wiewiórka po zebraniu takiego grzyba zanosi go do tzw. „suszarni”, którą z reguły stanowią gałązki drzew w okolicach gniazda. Po ususzeniu grzyb zostaje zjedzony.
Wiewiórki – Niezwykłe Gryzonie o Wielkiej Zwinności
Wiewiórki to jedne z najbardziej zwinnych i sprytnych gryzoni. Należą do rodziny wiewiórkowatych, w skład której wchodzi około 200 gatunków występujących na różnych kontynentach. W Polsce najbardziej znanym przedstawicielem tej rodziny jest wiewiórka pospolita (Sciurus vulgaris), którą można spotkać w lasach, parkach i ogrodach. Wyróżnia się ona rudym, szarym lub czarnym futrem oraz długim, puszystym ogonem, który pełni wiele funkcji – służy jako balans przy skakaniu i wspinaniu się oraz pomaga w utrzymaniu równowagi.
Ciekawostki o Wiewiórkach
- Wiewiórki mają wyjątkową pamięć
Wiewiórki są znane z zakopywania zapasów pożywienia, szczególnie na zimę. Posiadają doskonałą pamięć, która pozwala im odnaleźć większość ukrytych przysmaków, takich jak żołędzie, orzechy i nasiona. Co ciekawe, niektóre z tych zapasów nie zostają odnalezione, co prowadzi do rozprzestrzeniania się drzew i roślin – w ten sposób wiewiórki przyczyniają się do odnowy lasów i parków. - Ogon pełni wiele funkcji
Długi ogon wiewiórek nie jest tylko ozdobą – pomaga im w utrzymaniu równowagi podczas wspinaczki, a także chroni je przed zimnem, zwłaszcza podczas snu. W razie niebezpieczeństwa wiewiórki używają ogona jako parasola, który osłania je przed drapieżnikami. - Komunikacja i bogata mimika
Wiewiórki komunikują się za pomocą różnych dźwięków, ruchów ciała i mimiki. Ich piski i różne odgłosy to forma ostrzegania przed drapieżnikami oraz komunikowania się z innymi członkami gatunku. Kiedy wiewiórka jest zaniepokojona lub chce odstraszyć rywala, może wystawić ogon, drżeć nim i wydawać charakterystyczne dźwięki. - Różnorodność gatunków
Wiewiórki występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii i Antarktydy. W zależności od miejsca zamieszkania, ich wygląd i tryb życia różnią się znacznie. Na przykład wiewiórka szara z Ameryki Północnej jest bardziej masywna i lepiej dostosowana do życia w miastach, natomiast wiewiórki afrykańskie potrafią przetrwać w trudnych warunkach pustynnych. - Wiewiórki są aktywne przez cały rok
W przeciwieństwie do niektórych zwierząt, wiewiórki nie zapadają w zimowy sen (hibernację). Dzięki zgromadzonym zapasom pożywienia, które zakopały wcześniej, są w stanie przetrwać chłodniejsze miesiące i można je zobaczyć aktywne również zimą.
Rola Wiewiórek w Ekosystemie
Wiewiórki pełnią niezwykle ważną rolę w ekosystemie, szczególnie w lasach i parkach. Są naturalnymi „ogrodnikami” – dzięki swojej aktywności przyczyniają się do rozsiewania nasion drzew, takich jak dęby, buki czy orzechowce. Proces zakopywania i gromadzenia pożywienia prowadzi do naturalnego odnawiania roślinności, co jest korzystne dla różnorodności biologicznej. Ponadto, wiewiórki stanowią pożywienie dla wielu drapieżników, takich jak lisy, ptaki drapieżne i kuny, będąc ważnym elementem łańcucha pokarmowego.
Dzień Wiewiórki – Dlaczego Warto Świętować?
Dzień Wiewiórki jest okazją, aby docenić te niezwykłe zwierzęta oraz zwrócić uwagę na konieczność ich ochrony. Choć wiewiórki są stosunkowo liczne i powszechne, ich populacja może być zagrożona przez utratę naturalnych siedlisk, zanieczyszczenie środowiska, a także urbanizację, która ogranicza ich terytoria i źródła pożywienia. Warto przy okazji tego święta edukować społeczeństwo o znaczeniu ochrony zieleni miejskiej oraz parków, które są domem dla wiewiórek i innych dzikich zwierząt.
Jak Możemy Pomóc Wiewiórkom?
Ochrona wiewiórek nie wymaga dużego wysiłku, ale nasze małe gesty mogą znacznie poprawić ich warunki życia. Oto kilka prostych kroków, które mogą pomóc wiewiórkom:
- Ochrona i sadzenie drzew
Drzewa są naturalnym domem dla wiewiórek, a także dostarczają im pożywienia w postaci nasion i owoców. Chronienie istniejących drzew, sadzenie nowych oraz dbanie o parki i tereny zielone sprzyja wiewiórkom i innym dzikim gatunkom. - Karmniki dla wiewiórek
W okresie zimowym można wystawiać specjalne karmniki dla wiewiórek, zawierające orzechy (np. laskowe, włoskie), żołędzie oraz nasiona słonecznika. Taka pomoc zapewnia im dodatkowe źródło pożywienia w trudnym okresie, kiedy zasoby są ograniczone. - Używanie biodegradowalnych produktów
Wiewiórki, podobnie jak inne dzikie zwierzęta, są narażone na zanieczyszczenie środowiska plastikiem i chemikaliami. Korzystanie z biodegradowalnych produktów oraz unikanie tworzenia odpadów zmniejsza ryzyko zanieczyszczenia ich środowiska. - Edukacja i podnoszenie świadomości
Dzień Wiewiórki to doskonała okazja do edukacji i zwiększenia świadomości na temat ochrony wiewiórek oraz ich siedlisk. Poprzez działania edukacyjne, takie jak warsztaty, prelekcje oraz aktywności w szkołach i przedszkolach, można inspirować dzieci i dorosłych do podejmowania działań na rzecz ochrony środowiska.
Wiewiórki w Kulturze i Symbolice
Wiewiórki są symbolem zwinności, pracowitości i zaradności. Często przedstawiane są w literaturze i filmach jako sympatyczne i figlarne postacie, które przyciągają uwagę dzieci i dorosłych. W kulturze ludowej są także symbolem zapobiegliwości i mądrości w gromadzeniu zapasów. Ich naturalna energia i wdzięk uczyniły je bohaterami wielu bajek i legend, a także inspiracją dla twórców filmów animowanych.
Dzień Wiewiórki a Edukacja Ekologiczna
Święto Wiewiórki jest doskonałym pretekstem do organizowania zajęć edukacyjnych i warsztatów przyrodniczych. Jest to szansa, aby zapoznać dzieci i młodzież z rolą, jaką wiewiórki pełnią w przyrodzie, oraz inspirować do troski o zwierzęta i ochronę środowiska. Przedszkola i szkoły często organizują z okazji tego dnia specjalne zajęcia i spotkania, podczas których dzieci uczą się o zachowaniach i zwyczajach wiewiórek, jak również poznają zasady, dzięki którym można dbać o dziką przyrodę w mieście.
Podsumowanie: Dlaczego Dzień Wiewiórki Jest Ważny?
Dzień Wiewiórki obchodzony 21 stycznia to doskonała okazja, aby zwrócić uwagę na te niezwykle urocze i pożyteczne zwierzęta oraz ich znaczenie w ekosystemie. Dzięki wiewiórkom lasy, parki i tereny zielone mogą odradzać się naturalnie, co sprzyja całemu środowisku. Święto to przypomina o potrzebie dbania o przyrodę i ochrony dzikich zwierząt, szczególnie w warunkach urbanizacji i zmieniającego się klimatu. Każdy może przyczynić się do poprawy warunków życia wiewiórek, dbając o zieleń w swoim otoczeniu i podejmując świadome wybory, które sprzyjają środowisku.