Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) stanowią kręgosłup europejskiej i polskiej gospodarki. W samej Unii Europejskiej generują ponad połowę PKB i zatrudniają około 100 milionów osób. W Polsce MŚP stanowią ponad 99% wszystkich firm. Ich rola w transformacji energetycznej i realizacji celów klimatycznych jest więc nie do przecenienia. Jednocześnie to właśnie ten sektor często boryka się z ograniczonym dostępem do zasobów, wiedzy i finansowania, które są niezbędne w procesie redukcji emisji gazów cieplarnianych.

Dlatego wsparcie instytucjonalne, zarówno ze strony administracji publicznej, organizacji branżowych, samorządów, jak i instytucji edukacyjnych, staje się kluczowe w procesie niskoemisyjnej transformacji MŚP. Jak zatem skutecznie wspierać te podmioty? Co mogą zrobić instytucje, aby przełamać bariery, zbudować potencjał i włączyć małe firmy w szeroki nurt zielonej gospodarki?

Potrzeba transformacji: MŚP w cieniu kryzysu klimatycznego

Zmiany klimatyczne są dziś jednym z największych wyzwań globalnych, ale ich skutki odczuwalne są lokalnie, zarówno w dużych metropoliach, jak i w małych gminach, w rolnictwie, przemyśle, transporcie czy handlu. Małe i średnie przedsiębiorstwa coraz częściej stają się ofiarami skutków ekstremalnych zjawisk pogodowych, podwyżek cen energii, ograniczeń regulacyjnych i zmieniających się oczekiwań konsumentów.

Jednocześnie znajdują się pod rosnącą presją dostawców i dużych kontrahentów, którzy w ramach polityki ESG i zrównoważonych łańcuchów wartości, wymagają od partnerów biznesowych konkretnych działań na rzecz redukcji śladu węglowego. MŚP, które nie przystosują się do tych realiów, mogą zostać wypchnięte z rynku, nie ze względu na jakość usług czy produktów, ale z powodu niedostosowania do zielonych standardów.

Dlatego tak ważne jest, by instytucje publiczne i otoczenia biznesu nie tylko stawiały wymagania, ale też oferowały realne wsparcie: systemowe, finansowe, edukacyjne i organizacyjne.

Rola instytucji publicznych: od strategii do konkretów

Instytucje publiczne, zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym czy lokalnym – posiadają instrumenty, które mogą znacząco wpłynąć na tempo transformacji MŚP. Ich rola nie ogranicza się do stanowienia prawa. To również tworzenie zachęt, finansowanie doradztwa, zapewnianie dostępu do wiedzy oraz promowanie dobrych praktyk.

Jednym z kluczowych działań jest wprowadzenie i wdrażanie strategii wspierających dekarbonizację sektora MŚP. Dokumenty takie jak „Polityka Energetyczna Polski 2040” czy regionalne strategie niskoemisyjne muszą uwzględniać specyfikę małych firm – ich ograniczenia, możliwości oraz potencjał innowacyjny.

Publiczne instytucje mogą też pełnić funkcję koordynatorów lokalnych ekosystemów transformacji, ułatwiając współpracę między firmami, samorządami, uczelniami, instytucjami finansowymi i organizacjami pozarządowymi. Dzięki temu MŚP nie muszą działać w izolacji, mogą korzystać z synergii, wymieniać doświadczenia i skalować swoje działania.

Wsparcie finansowe: klucz do przełamania barier inwestycyjnych

Jedną z najczęściej wskazywanych barier w procesie redukcji emisji jest brak środków finansowych. Dla wielu MŚP inwestycje w nowe technologie, odnawialne źródła energii czy poprawę efektywności energetycznej są zbyt kosztowne, zwłaszcza w obliczu niepewności rynkowej.

Dlatego rola instytucji w zapewnieniu dostępu do finansowania ma wymiar kluczowy. Mogą to być:

• dotacje bezzwrotne – np. z funduszy unijnych, funduszy ekologicznych, regionalnych programów operacyjnych,
• preferencyjne pożyczki i kredyty o niskim oprocentowaniu,
• programy gwarancyjne, zmniejszające ryzyko banków wobec inwestycji ekologicznych,
• ulgi podatkowe i zachęty fiskalne, premiujące inwestycje w OZE czy termomodernizację.

Ważne jest, by środki te były dostępne w sposób prosty, przejrzysty i możliwy do wykorzystania także przez mikroprzedsiębiorców, którzy często nie dysponują własnymi działami prawnymi czy doradczymi. Instytucje powinny również oferować wsparcie w aplikowaniu o środki, np. poprzez punkty konsultacyjne, gotowe wzory dokumentacji czy szkolenia online.

Edukacja i doradztwo: budowanie kompetencji ekologicznych

Transformacja energetyczna nie będzie możliwa bez odpowiedniego przygotowania mentalnego i kompetencyjnego. Dlatego tak ważne jest, by instytucje, zarówno publiczne, jak i eksperckie, inwestowały w rozwój wiedzy i świadomości MŚP.

Edukacja ekologiczna w biznesie nie powinna ograniczać się do ogólnikowych haseł o „ochronie środowiska”. Przedsiębiorcy potrzebują:

• konkretnej wiedzy o śladzie węglowym,
• znajomości technologii niskoemisyjnych,
• umiejętności liczenia emisji,
• orientacji w przepisach klimatycznych i normach ESG,
• zdolności tworzenia strategii dekarbonizacyjnych.

Instytucje mogą oferować szkolenia, webinary, kursy e-learningowe, a także indywidualne doradztwo energetyczne i środowiskowe, dostosowane do branży, skali i potrzeb firmy. Idealnym rozwiązaniem są platformy wiedzy online, które umożliwiają dostęp do sprawdzonej, aktualnej i przystępnie przedstawionej informacji.

Partnerstwa i sieci współpracy: wspólna droga do neutralności

MŚP nie muszą działać samotnie. Wręcz przeciwnie, tworzenie sieci współpracy i klastrów niskoemisyjnych to jedna z najbardziej efektywnych dróg wspierania zielonej transformacji. Instytucje mogą inicjować i wspierać takie partnerstwa, które łączą firmy z podobnych branż, działające na tym samym obszarze geograficznym.

W ramach takich sieci możliwe jest:

• wspólne aplikowanie o fundusze,
• dzielenie się infrastrukturą (np. magazynami energii, transportem),
• wymiana know-how i rozwiązań technologicznych,
• tworzenie lokalnych systemów cyrkularnych (GOZ).

Dzięki instytucjonalnemu wsparciu w formie moderacji, doradztwa prawnego czy dostępu do informacji, takie klastry mogą nie tylko zwiększyć efektywność ekologicznych działań, ale też zbudować przewagę konkurencyjną na rynku.

Promocja liderów i dobrych praktyk: budowanie pozytywnego impulsu

Jednym z największych motywatorów dla MŚP są realne przykłady sukcesu. Instytucje mogą pełnić ważną rolę w nagłaśnianiu i promowaniu firm, które skutecznie wdrożyły rozwiązania niskoemisyjne. Case study, filmy, artykuły, konkursy, rankingi czy znaki jakości to narzędzia, które mogą inspirować innych i zmieniać narrację rynkową.

MŚP, które widzą, że działania proekologiczne są doceniane, że dają realne korzyści wizerunkowe i biznesowe, chętniej podejmują własne inicjatywy. Dlatego instytucje powinny stawiać na komunikację sukcesu, nie tylko ostrzegać, ale także pokazywać, że zmiana jest możliwa, opłacalna i społecznie pożądana.

MŚP jako partnerzy transformacji – nie tylko odbiorcy regulacji

Na koniec warto podkreślić jedno: małe i średnie przedsiębiorstwa nie powinny być traktowane wyłącznie jako adresaci polityki klimatycznej. To także partnerzy, innowatorzy, testujący nowe modele biznesowe i budujący odporność lokalnych gospodarek. Instytucje, które rozumieją tę rolę, będą skuteczniejsze w tworzeniu programów realnego wsparcia.

Zamiast narzucać gotowe rozwiązania, warto wsłuchiwać się w głos MŚP, angażować je w procesy konsultacyjne, wspólnie tworzyć strategie transformacyjne i dostosowywać narzędzia wsparcia do realiów codziennego prowadzenia biznesu.

Podsumowanie

Droga do niskoemisyjności w sektorze MŚP to proces złożony, wielowymiarowy, ale możliwy do zrealizowania pod warunkiem, że instytucje odpowiedzialne za rozwój gospodarczy, środowiskowy i społeczny będą działać spójnie, proaktywnie i z empatią wobec potrzeb małych firm.

Zrównoważony rozwój nie jest luksusem. Jest koniecznością i szansą. MŚP, które otrzymają właściwe wsparcie, mogą stać się jednym z filarów transformacji klimatycznej. A instytucje, które to umożliwią, będą współtwórcami przyszłości, w której gospodarka i klimat nie stoją po przeciwnych stronach, ale wspólnie budują lepszy świat.

Oprac. irme.pl | Foto: pixabay.com