10 listopada obchodzimy Dzień Jeża, który zyskał popularność jako okazja do celebracji i ochrony jednego z najbardziej charakterystycznych mieszkańców polskich lasów i ogrodów. Choć jeże nie są gatunkiem zagrożonym na skalę światową, ich liczebność maleje w wielu krajach Europy, w tym w Polsce. Z tego powodu, Dzień Jeża jest świetną okazją do zwrócenia uwagi na potrzeby i ochronę tych zwierząt, a także na edukację społeczeństwa w zakresie środowiska naturalnego.

W Polsce występują dwa gatunki: jeż wschodni (Erinaceus concolor), zamieszkujący tereny niemal całej Polski oraz jeż europejski lub zachodni (Erinaceus europaeus), którego granica zasięgu przebiega przez Śląsk, Ziemię Lubuską oraz Pomorze Szczecińskie. Na wolności jeże żyją od 4 do 7 lat, ale w miastach często giną, zanim skończą dwa lata. A zdaniem badaczy, w 2025 r. dziko żyjących jeży na naszej planecie może w ogóle nie być.

Słów kilka o Jeżach

Długość głowy i tułowia osiąga 20-30 cm, posiadają krótki 2-5 cm ogonek, mogą ważyć 0,6 – 2 kg. Ich ubarwienie ma kolor szarobrunatny a po stronie brzusznej biało-szary lub brunatny. Mają dobry słuch i węch. Ich niezbyt duże uszy są szerokie i dobrze wykształcone. Spiczasty, bardzo ruchliwy i zawsze wilgotny nos stanowi doskonały narząd czuciowy. Jeże zawsze najpierw wszystko obwąchują, sprawdzają i oceniają a dopiero potem decydują się na podjęcie działań. Głośno przy tym sapią i parskają, unosząc co jakiś czas swój ryjek. Cechą charakterystyczną jeży jest okrywa ciała pokryta kolcami. Kiedy poczuje się zaniepokojony, specjalne mięśnie pomagają zwinąć mu się w kolczastą kulkę. Największymi wrogami tych zwierząt są m.in. borsuki, lisy, psy oraz puchacze. Głównym składnikiem diety tych zwierząt są owady, dżdżownice, małe gryzonie, jaja ptaków, żaby, jaszczurki a nawet węże.

Jeże, to nasi pożyteczni przyjaciele. Pomagają w zwalczaniu szkodników i są jednymi z najbardziej rozpoznawalnych dzikich zwierząt żyjących w Polsce. Jeże bez odpowiedniej ochrony wkrótce wyginą, a wtedy pozostaną w naszej pamięci jedynie jako ilustracje z książek dla dzieci, z nieodzownym jabłkiem na kolczastym grzbiecie.

Dlaczego obchodzimy Dzień Jeża?

Dzień Jeża to inicjatywa, której celem jest edukacja na temat życia, zachowań i potrzeb jeży oraz uświadamianie ludzi o ich roli w ekosystemie. W Polsce jeże mają dość trudne warunki do życia ze względu na rozbudowę miast, intensyfikację rolnictwa, a także stosowanie pestycydów. W rezultacie ich populacja jest narażona na wiele zagrożeń, takich jak utrata naturalnych siedlisk, ruch samochodowy czy zatrucie środkami chemicznymi.

Ochrona jeży to także część szeroko zakrojonych działań na rzecz bioróżnorodności i zrównoważonego rozwoju. Dzięki obchodom Dnia Jeża możliwe jest zwrócenie uwagi na potrzebę ochrony środowiska i respektowania naturalnych cykli przyrody, co jest kluczowe dla przetrwania wielu gatunków, w tym jeży.

Jakie działania podejmowane są z okazji Dnia Jeża?

W Polsce i w innych krajach Europy z okazji Dnia Jeża organizowane są liczne wydarzenia edukacyjne, takie jak warsztaty, wykłady i spotkania z ekspertami. W szkołach często odbywają się zajęcia poświęcone temu, jak dbać o jeże oraz jakie działania podjąć, aby im pomóc przetrwać. Również organizacje ekologiczne, takie jak WWF czy Fundacja Jeż, organizują akcje związane z ochroną tych małych ssaków.

Jednym z kluczowych działań jest budowa schronień dla jeży, zwanych „domkami dla jeży” lub „hotelami dla jeży”. W ogrodach coraz popularniejsze staje się pozostawianie części terenu w stanie naturalnym, gdzie jeże mogą znaleźć odpowiednie schronienie i pożywienie. Możemy także wspierać ich naturalne siedliska, poprzez ograniczanie stosowania środków chemicznych, które negatywnie wpływają na ich zdrowie.

Ciekawostki o jeżach, które warto znać

1. Jeże są owadożerne – Pomimo swojego niewinnego wyglądu, jeże są bardzo skutecznymi drapieżnikami. Polują głównie na owady, robaki, ślimaki oraz inne drobne bezkręgowce, dzięki czemu pomagają regulować populacje szkodników w ogrodach i lasach.
2. Hibernacja – Jeże zapadają w hibernację w okresie zimowym. Zazwyczaj zaczynają przygotowania już w październiku, a hibernację rozpoczynają na początku listopada. Dzień Jeża obchodzony 10 listopada przypomina nam, że warto zadbać o ich schronienie przed nadejściem zimy.
3. Unikalne kolce – Kolce jeża, które pełnią funkcję ochronną, są przekształconymi włosami. Dorosły jeż może mieć ich na grzbiecie od 5 do 7 tysięcy. W przypadku zagrożenia zwija się w kulkę, wystawiając kolce jako naturalną obronę przed drapieżnikami.
4. Zmysły – Jeże mają doskonały słuch i węch, ale ich wzrok jest stosunkowo słaby. Zmysły te są niezwykle przydatne podczas nocnych polowań.
5. Nieodpowiednie pożywienie – Choć jeże chętnie odwiedzają nasze ogrody, ważne jest, aby nie karmić ich mlekiem, które może być dla nich szkodliwe. Lepszym rozwiązaniem są specjalne karmy dla jeży lub kawałki mięsa i jajka na twardo.

Jak pomóc jeżom na co dzień?

Nie tylko w Dzień Jeża, ale przez cały rok warto dbać o dobrostan tych małych ssaków. Możemy podejmować proste działania, które przyczynią się do poprawy ich warunków życia:

• Tworzenie schronień – Warto w ogrodzie zostawić miejsce z gałęziami, liśćmi i kamieniami, które będą stanowiły idealne schronienie dla jeży.
• Ograniczenie stosowania chemii – Pestycydy i inne środki ochrony roślin mogą zatruć jeże, więc warto zrezygnować z ich stosowania na rzecz bardziej ekologicznych metod.
• Uważność na drogach – W okresie wiosennym i jesiennym jeże często przemieszczają się w poszukiwaniu pożywienia lub schronienia. Zachowajmy ostrożność na drogach, szczególnie w okolicach lasów i ogrodów.
• Budowa przejść dla jeży – Wysokie płoty i ogrodzenia stanowią barierę dla jeży. Wystarczy zrobić małe otwory w ogrodzeniach, by mogły swobodnie się przemieszczać.

Dlaczego warto chronić jeże?

Ochrona jeży ma ogromne znaczenie ekologiczne. Są one naturalnymi kontrolerami populacji wielu szkodników, co pozwala na ograniczenie stosowania chemikaliów w rolnictwie i ogrodnictwie. Ponadto obecność jeży jest wskaźnikiem zdrowego ekosystemu, gdyż żyją one w miejscach, gdzie środowisko jest mniej zanieczyszczone.

Dzień Jeża obchodzony 10 listopada jest zatem nie tylko okazją do celebrowania tego sympatycznego ssaka, ale również refleksji nad naszym wpływem na przyrodę. Odpowiednia edukacja i działania proekologiczne mogą pomóc w zapewnieniu jeżom lepszych warunków do życia, a tym samym wzbogacić nasze otoczenie. Zadbajmy o jeże, pamiętając o ich potrzebach i roli, jaką pełnią w przyrodzie.