EkologiaGospodarkaKlimatNaturaPrzyrodaŚrodowisko

LASY NASZĄ PRZYSZŁOŚCIĄ

Las

Strategia leśna UE (EUFS) powinna pozostać głównym narzędziem polityki włączającym europejskie lasy i leśnictwo do innych obszarów polityki.

Niniejszy dokument rzuca światło na poglądy właścicieli i zarządców lasów, zwracając uwagę na rzeczywistość panującą w terenie i inne kluczowe kwestie, które należy wziąć pod uwagę, jeśli chcemy, by strategia leśna stała się prawdziwym punktem odniesienia dla europejskich lasów i leśnictwa.

Lasy i leśnictwo dysponują niesamowitym potencjałem, gdyż mogą równocześnie reagować na wiele wyzwań społecznych, które opisano w Europejskim Zielonym Ładzie.

Stanowią ważny element naszych wspólnych wysiłków na rzecz stworzenia bardziej zrównoważonego społeczeństwa i gospodarki.

Zamiast ulegać pokusie spolaryzowanych poglądów, powinniśmy poszukać sposobów na wzmocnienie synergii i zminimalizowanie ewentualnych kompromisów między różnymi funkcjami lasów.

Wymaga to jednak pogłębionej analizy i fachowej wiedzy z zakresu leśnictwa – zwłaszcza ze względu na wpływ zmiennych warunków naturalnych, sytuacji rynkowej i trendów społecznych.

Co wiemy (lub czego nie wiemy) na temat europejskich lasów i osób, które w nich pracują?

Jeśli przyjrzymy się aktualnym debatom politycznym na temat stanu lasów i ich wkładu w osiągnięcie kluczowych celów, które toczą się w UE, to zauważymy, że podstawowe kwestie dotyczące naszych lasów oraz wiedza fachowa ich właścicieli nie są brane pod uwagę w wystarczającym stopniu.

Podczas prac nad nową strategią leśną UE trzeba uwzględnić najnowsze dane liczbowe na temat stanu naszych lasów.

Należy również zapoznać się z odmiennymi realiami w terenie i mozaikową strukturą typową dla unijnych lasów.

UE jest wzorcem do naśladowania w zakresie zrównoważonej gospodarki leśnej (SFM), która jest w pełni realizowana w praktyce.

Zrównoważona gospodarka leśna rozwija się od wieków.Na dzień dzisiejszy czynniki odpowiedzialne za najbardziej odczuwalne zmiany w lasach i leśnictwie pochodzą spoza sektora.

Są to m.in. zmiany klimatu, które już w znacznym stopniu wpływają na nasze społeczeństwo i ekosystemy, gdyż powodują burze, susze, powodzie, ataki szkodników i chorób oraz ogromne pożary.

Dlatego nie można już brać za pewnik odporności ekosystemów, w tym ekosystemu leśnego.

Z niedawno opublikowanego sprawozdania w sprawie stanu europejskich lasów „State of Europe’s Forests” wynika, że:

  • Obszar zalesiony w Europie zwiększył się o 9% w ciągu ostatnich 30 lat;
  • Wolumen drewna i waga dwutlenku węgla magazynowanego w unijnych lasach zwiększyły się o 50% w ciągu 30 lat;
  • Ok. 75% rocznego przyrostu drewna jest wycinane;
  • Wolumen dostaw drewna zwiększył się o 40% od 1990 roku, osiągając poziom 550 mln m3;
  • W europejskich lasach dominują drzewostany, w skład których wchodzą dwa lub trzy gatunki;
  • Populacje powszechnych gatunków ptaków leśnych są stabilne;
  • Część lasów przeznaczona na ochronę różnorodności biologicznej wzrosła o 65% w ciągu 20 lat, a obszar przeznaczony na ochronę krajobrazów o 8%;
  • Liczba jednostek ochrony genetycznej zwiększyła się dziesięciokrotnie od 1990 r.;
  • W latach 2010-2018 utrata ulistnienia wzrosła o 19% w unijnych lasach.

W nowej strategii leśnej należy również uwzględnić strukturę własności, wymiar ludzki i społeczny, kwalifikacje i miejsca pracy związane z gospodarką lasami.

Średni rozmiar prywatnego gospodarstwa leśnego w UE wynosi ok. 13 ha.

Aczkolwiek, ok. dwie-trzecie z 16 mln prywatnych właścicieli lasów – których lasy pokrywają 60% terenów zalesionych w UE – prowadzą gospodarstwa, których powierzchnia nie przekracza 3 ha.

Właściciele lasów zwracają uwagę przede wszystkim na potrzeby przyszłych pokoleń.

Oznacza to, że są altruistami i przedkładają potrzeby innych nad swoje.

Jakie wnioski wyciągnęliśmy z aktualnej strategii leśnej UE?

Ze śródokresowego przeglądu aktualnej strategii wynika, że nowa strategia musi odnieść się do coraz większych wymagań społeczeństwa dotyczących lasów i coraz silniejszej presji klimatycznej.

Wymaga to dodatkowych wysiłków i zaangażowania ze strony wszystkich odpowiednich podmiotów, by zacieśnić w ten sposób współpracę oraz zwiększyć koordynację i zaangażowanie ekspertów zarówno między sektorami jak również między Komisją, państwami członkowskimi i innymi zainteresowanymi stronami.

Dodatkowo, nowa strategia musi podnosić świadomość na temat społecznej wartości lasów i znaczenia odpowiedniej gospodarki nimi.

Pozwoli to zapewnić szerokie wsparcie społeczne dla zrównoważonej gospodarki leśnej oraz zwiększyć wkład lasów w realizację celów UE.

Jak zdaniem Parlamentu Europejskiego i Rady powinna wyglądać nowa strategia?

Parlament Europejski2 i Rada wystosowały zdecydowane przesłanie do Komisji na temat głównej roli i celów nowej strategii leśnej UE.

Niektóre z wymienionych poniżej postulatów powinny znaleźć się w ostatecznej wersji wniosku Komisji:

1. Nowa strategia musi być ambitna i zapewnić spójność i lepszą integrację z wszystkimi politykami UE, które odnoszą się do lasów. Powinna też być wyważona i opracowana przy współpracy z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami.

2.Strategia powinna też objąć konkretne, skuteczne środki zwiększające odporność i zdolność dostosowywania się do skutków zmian klimatu, tworząc w ten sposób ścisłe powiązania między łagodzeniem skutków zmian klimatu i dostosowywaniem się do nich poprzez zrównoważoną gospodarkę leśną oraz solidne badania naukowe i innowacje.

3. By móc zrealizować swoje cele, strategia musi promować wykorzystanie narzędzi finansowych UE, jak na przykład środków rozwoju obszarów wiejskich w ramach przyszłych planów strategicznych WPR, by w ten sposób wspierać zrównoważoną gospodarkę leśną, w tym dostosowywanie lasów do skutków zmian klimatu, ochronę różnorodności biologicznej i żywotność obszarów wiejskich.

Co dalej? Wizja właścicieli lasów i trzy główne postulaty dotyczące nowej strategii:

Do roku 2030 strategia leśna UE powinna:

  • w zrównoważony sposób przyczynić się do włączenia koncepcji zrównoważonej gospodarki leśnej do wszystkich ważnych dla sektora lasów polityk UE;
  • wspierać inwestycje, innowacje i współpracę na rzecz odpornych lasów i zrównoważonego sektora leśnego;
  • zapewnić solidne podstawy, by leśnictwo i cały łańcuch wartości leśnictwa mogły w znacznym stopniu przyczynić się do rozwoju biogospodarki i dążyć do osiągnięcia neutralności klimatycznej.

Gospodarka leśna: dostosowywać, ale nie wymyślać na nowo

Oczekiwania społeczne dotyczące lasów rosną od dziesięcioleci.

Od lasów oczekuje się, że dostarczą najważniejszych rozwiązań w zakresie łagodzenia skutków zmian klimatu, poprawy różnorodności biologicznej, a także wkładu w ożywienie gospodarcze i społeczne w kontekście kryzysu Covid-19.

Obywatele oczekują większej liczby materiałów drewnopochodnych, czystej wody i przyjemnych, otwartych leśnych terenów rekreacyjnych.

Praktyczną wielofunkcyjność można osiągnąć na wiele sposobów, potrzeba więc elastyczności w zarządzaniu wyborami i praktykami.

Nie należy wywarzać otwartych drzwi, a raczej rozwijać i chronić to, co od zawsze rozumiemy przez „gospodarowanie lasami w sposób zrównoważony”.

Jeśli strategia leśna wyrośnie z tego podłoża to będzie w stanie zapewnić spójność z coraz większą liczbą obszarów polityki związanych z lasami – a przecież tego właśnie potrzebujemy.

Unijne las są tak różnorodne jak ich właściciele i decyzje oraz cele ich zarządców.

Definicja zrównoważonej gospodarki leśnej, kryteria i wskaźniki , które zostały uzgodnione i zatwierdzone przez ponad 46 krajów i UE w całej Europie, stanowią podstawę unijnych praktyk gospodarki leśnej.

Są one ciągle poprawiane i ewentualnie zmieniane, by na pewno były dostosowane do aktualnych i przyszłych wyzwań oraz możliwości.

Decyzje podejmowane przez zarządzających lasami nie są ani łatwe ani oczywiste, wbrew temu w co wierzą niektórzy uczestnicy debaty toczącej się w UE.

Ponadto w przeciwieństwie do tego, co się mówi i pisze, praktyki gospodarki leśnej zdecydowanie obejmują również ochronę różnorodności biologicznej.

Jeśli właściciele lasów nie dbaliby o różnorodność biologiczną to podcięliby w ten sposób gałąź, na której siedzą!

Przecież ich nadrzędnym celem jest utrzymanie zdrowych i odpornych lasów dla przyszłych pokoleń.

W aktualnej debacie na temat oczekiwań co od naszych lasów na kolejne dziesięciolecia, często kwestionuje się koncepcję zrównoważonej gospodarki leśnej i jej realizację.

W ten sposób UE usiłuje wykorzystać swoją politykę do zmiany do tego podejścia, mimo że zapewnia ono równowagę między wszystkimi aspektami zrównoważoności.

Gospodarka leśna potrzebuje wsparcia w momencie, gdy lasy coraz częściej borykają się ze skutkami zmian klimatu, by mogła ciągle się rozwijać i ewoluować, tak jak ma to miejsce od dziesięcioleci.

Dlatego też należy uznać kluczową rolę organizacji producentów i spółdzielni, które wspierają właścicieli lasów w dostosowywaniu się do zmian klimat i mierzeniu się innymi wyzwaniami.

Strategia leśna UE powinna zawierać między innymi konkretne środki uzupełniające środki horyzontalne, które zapowiedziano w nowej strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu .

Musimy zaufać dynamicznej i zmieniającej się gospodarce leśnej, która jest prowadzona w UE od dekad, a także ją wspierać. Zachowanie aktualnych definicji i zasad obowiązujących w zrównoważonej gospodarc leśnej nie oznacza, że musimy stanąć w miejscu i zamknąć oczy na obecne wyzwania. Wręcz przeciwnie, dzięki temu właściciele lasów nadal będą się dostosowywać, uczyć i wprowadzać innowacyjne rozwiązania współdziałając z przyrodą, by utrzymać lasy w UE i sprostać oczekiwaniom społeczeństwa.

Nic za darmo, czyli lasy nie będą zdrowe same z siebie – wymaga to inwestycji

Nowa strategia leśna UE powinna uznać dotychczasowe osiągnięcia i rozważyć możliwości właścicieli lasów oraz ich motywację. Uznaniu temu powinny jednak towarzyszyć działania i środki wspierające unijnych właścicieli lasów w zarządzaniu nimi. Gospodarka leśna nie jest czymś samoistnym. Wymaga ona znacznych inwestycji, funduszy i wiąże się z ryzykiem zanim zacznie przynosić jakiekolwiek zyski, które często są skromne w porównaniu do włożonej pracy.

Mówiąc o lasach i korzyściach, jakie przynoszą należy pamiętać, że z zdrowymi lasami zawsze stoją ludzie. Właściciele lasów są ich opiekunami. Bardzo ważne jest, by decydenci polityczni uznali ich ważną rolę i starali się utrzymać ich motywację, gdyż to oni ponoszą odpowiedzialność za wszystkie konsekwencje podejmowanych przez nich decyzji. W niektórych regionach Europy właściciele lasów z wielu względów zaczynają wycofywać się z aktywnej działalności, co może doprowadzić do porzucania obszarów wiejskich i lasów, a przecież doskonale wiemy z czym to się wiąże. Dlatego też należy rozważyć poprawę zdolności małych gospodarstw do zrównoważonego zarządzania swoimi lasami.

Do najważniejszych usług ekosystemowych generujących dochody dla właścicieli i zarządców lasów należą dostawy drewna. Inne korzyści społeczne wynikające ze zrównoważonej gospodarki leśnej są rzadko wynagradzane. Właściciele lasów potrzebują zachęt i motywacji do dalszych inwestycji. Nowa strategia leśna UE powinna zebrać konkretne propozycje umożliwiające szybkie postępy i stworzyć zachęty do świadczenia usług ekosystemowych obejmujących również ochronę klimatu. Bez wsparcia i narzędzi zarządzania ryzykiem właściciele lasów będą mniej skłonni do inwestowania i podejmowania wzmożonego ryzyka związanego z naturalnymi zakłóceniami. Nowa strategia leśna UE powinna też promować praktyczne usługi doradcze i wymianę wiedzy.

Musimy zaufać tym, którzy wykorzystują swoje wartościowe, wieloletnie doświadczenie w trosce o nasze lasy i ich wspierać. Ich praca, wysiłki i zobowiązania muszą znaleźć uznanie w istniejących i w nowych innowacyjnych środkach finansowych, a także usługach doradczych dostosowanych do ich potrzeb. W ten sposób strategia leśna UE da wyraźny sygnał, który jednocześnie stanie się zachętą, dzięki czemu lasy nadal będą objęte aktywną gospodarką, co z kolej przyczyni się do osiągnięcia celów Europejskiego Zielonego Ładu.

Więcej drewna w budownictwie: dobrze, ale gdzie jeszcze? I skąd?

W komunikacie pt. „Fala renowacji na potrzeby Europy – ekologizacja budynków, tworzenie miejsc pracy, poprawa jakości życia”. Komisja zdecydowanie wspiera wykorzystanie drewna w budownictwie. „Materiały naturalne, takie jak drewno, odegrają kluczową rolę w dizajnie nowego europejskiego Bauhausu, ponieważ mogą przynieść podwójne korzyści: magazynowanie emisji dwutlenku węgla w budynkach oraz unikanie emisji, które byłyby konieczne w przypadku produkcji konwencjonalnych materiałów budowlanych”. Jest to pozytywny sygnał dla unijnego sektora leśnego, związany z rozwojem gospodarki opartej na surowcach pochodzenia biologicznego. Wsparcie dla wykorzystania drewna jako materiału odnawialnego nie powinno ograniczać się jednak jedynie do budownictwa.

UE chcę osiągnąć neutralność pod względem emisji do roku 2050. Unijny sektor lasów jest ważną częścią tej układanki, gdyż przyczynia się do łagodzenia skutków zmian klimatu na trzy sposoby – poprzez sekwestrację dwutlenku węgla, magazynowanie dwutlenku węgla w drzewach i produktach drewnianych oraz zastępowanie materiałów i energii ze źródeł kopalnych poprzez udostępnianie surowców odnawialnych. Rozwój biogospodarki tworzy rynki zbytu dla zasobów powstających w ramach zrównoważonych praktyk gospodarki, zwłaszcza w odniesieniu do pierwszej i trzeciej korzyści wymienionych powyżej. Praktyki te zapobiegają porzucaniu lasów i pastwisk, a także minimalizują zagrożenia związane z nadwyżką biomasy, jak pożary lasów czy ataki szkodników.

Warto okiełznać ten potencjał.

Wysokiej jakości surowiec drzewny można zebrać, jeśli drzewo osiągnęło odpowiednią dojrzałość, a ilość drewna wzrosła na ostatnim etapie cyklu gospodarki leśnej. Wcześniej jednak trzeba przeprowadzić wiele innych działań, w wyniku których powstają inne rodzaje drewna do innych zastosowań. Dlatego też wsparcie dla wykorzystania drewna w budownictwie oznacza wsparcie dla aktywnej gospodarki leśnej oraz dla produkcji i zużycia innych produktów drzewnych, takich jak papier, opakowania, czy energia, które są niezbędne do osiągnięcia celu neutralności pod względem emisji w UE. Jeśli politycy będą chcieli wykorzystywać zasoby wytwarzane lokalnie do renowacji UE i za nie płacić, a nie polegać na imporcie drewna to aktywna, zrównoważona gospodarka leśna jest niezbędna.

Przesłanie polityczne dotyczące pochodzenia surowców drewnianych na ten cel i innych zastosowań drewna nadal jest jednak niejasne. Faktycznie, w przyszłości może dojść do nałożenia dodatkowych ograniczeń na lasy, w imię ochrony różnorodności biologicznej. Co więcej, pojawiają się głosy przemawiające za większym wykorzystaniem drewna w budownictwie lecz ograniczeniem innych jego zastosowań (opakowania, papier itd.). Takie postulaty ignorują realne cykle gospodarki leśnej, gdyż każde z działań prowadzi do powstania innych produktów.

Musimy udzielić wsparcia i zaufać idei, że zastąpienie materiałów i energii ze źródeł kopalnych drewnem jest jednym z najskuteczniejszych rozwiązań dla łagodzenia skutków zmian klimatu i osiągnięcia celu neutralności klimatycznej w UE. Wspierając aktywną gospodarkę leśną w UE, nowa strategia leśna w większym stopniu uświadomiłaby sektorowi leśnemu i społeczeństwu ogółem, że wykorzystanie materiałów drewnopochodnych wpływa pozytywnie na rentowność gospodarki lokalnej i obszarów wiejskich UE.

Bibliografia:

  • Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 8 października 2020 r. w sprawie europejskiej strategii leśnej – dalsze działania (2019/2157(INI))
  • Konkluzje Rady w sprawie perspektyw unijnych polityk związanych z lasami i strategii leśnej UE po 2020 r. (10 listopada 2020 r.)
  • Kryteria i wskaźniki zrównoważonej gospodarki leśnej Forest Europe
  • Komunikat KE „Budując Europę odporną na zmianę klimatu – nowa Strategia w zakresie przystosowania do zmiany klimatu”
  • Komunikat KE „Fala renowacji na potrzeby Europy – ekologizacja budynków, tworzenie miejsc pracy, poprawa jakości życia”

Autor: przem